Clara, distinta Clara…

Por Moncho Paz

O 12 de setembro de 2007 finaba na Habana Clara Yáñez Paz, filla de dous chairegos: Xeneroso Yáñez Balsa e María Xosefa Paz Bello, santaballés e vilalbesa, respectivamente. Clara naceu en Cuba case que de casualidade, pois veu ao mundo o 6 de xaneiro de 1923, coma un agasallo dos Reis Magos, despois de que os seus pais regresaran á illa caribeña, no outono anterior, dende o porto da Coruña. Fixeran a travesía co seu único fillo, Néstor, tras pasar unha longa tempada na Chaira. Decidiron chamarlle Clara porque tiña os ollos dunha luminosa cor azul ceo, e tamén coma homenaxe persoal a unha amiga de Caibarién, municipio situado na provincia de Villa Clara, que os acollera con agarimo durante os seus primeiros anos en Cuba.

Xeneroso Yáñez foi un dos promotores da Liga Santaballesa da Habana. Unha vez instalado alí, e tras traballar máis dun lustro por conta allea, un bo día decidiu abrir un negocio de seu: unha modesta lavandería que, co tempo, chegaría a ser unha moderna tinturaría, situada en pleno distrito de Centro Habana e que acadou unha exclusiva carteira de clientes. Os seus catro fillos –Néstor, Clara, Ángel e Consuelo– achegaban, dun ou doutro xeito, o seu gran de area ao negocio familiar, onde axudaban no tempo de lecer. E así foron transcorrendo os anos; debido a que o maior deles, Néstor, decidiu cursar estudos de enxeñería civil na Universidade da Habana e, unha vez que a pequena Consuelo se comprometeu e casou, os que realmente termaron do asunto foron Clara e Ángel.

Coñecín persoalmente a Clara en 1991, coincidindo coa miña primeira viaxe a Cuba, aínda que en realidade podo afirmar que sempre estivo presente na miña vida. Sendo meniño, e cando tiña tentación de facer unha das trasnadas habituais que me caracterizaban, os meus pais parábanme os pés coa argucia de que se me portaba ben a nosa curmá Clara traeríame un reloxo de ouro da outra beira do Atlántico; mais pasaba o tempo e a súa visita nunca chegaba. Por iso naquela viaxe decidín ir buscala, aluguei unha motocicleta no barrio do Vedado e planteime en Sitios 555, entre as rúas Oquendo e Franco, onde se atopaba a casa familiar. O encontro foi especialmente emotivo, posto que o meu pai, o Chavito, que dende moi novo mantivera contacto permanente con eles, xa os tiña avisados. Durante varios minutos fundímonos en apertas e bicos, Clara, Ángel e mais eu, sen mediar palabra e cos ollos cheos de bágoas.

Naquela viaxe fixen varias promesas, que co paso do tempo puiden cumprir. A primeira, conseguir que Néstor, o irmán maior que acababa de xubilarse con setenta anos, tivese a oportunidade de retornar a Galicia, o seu grande soño; e asegurei tamén que, cando chegase o día de ser pai e no caso de ter unha rapariga, chamaríalle Clara na súa honra. Finalmente, anuncieilles que pronto regresaría a Cuba para velos de novo. Lembro que lles fixera moita graza a miña anécdota infantil do reloxo de ouro.

Néstor logrou vir a Galicia no ano 2003, tras oitenta anos sen pisar a súa terra natal. A miña filla naceu en decembro de 2001 e chámase Clara, segundo o prometido. A seguinte viaxe que fixen a Cuba tivo lugar en outono de 2000; e o reloxo de ouro que agardaba sendo meniño apareceu de súpeto na primavera de 1995, cando un amigo da familia cubana chegou de visita a Vilalba, e traía na súa equipaxe unha caixiña envolta na portada de Juventud Rebelde, que poñía: “Para Moncho Paz”. Abrín o paquete e atopei o reloxo de ouro, da marca Juvenia, grabado coas iniciais “A.Y.” (Ángel Yañez), un agasallo que lle fixera o meu avó Mario Xosé -o seu padriño- cando cumpriu doce anos.

Clara Yáñez Paz foi unha muller elegante e discreta, amiga dos seus amigos. Era distinta, tiña un toque especial. Todos os que a coñecemos gardamos na nosa memoria a súa imaxe inqueda, miúda e doce. Tras o pasamento dos seus pais –María Xosefa en 1956 e Xeneroso en 1980– Clara atravesou unha fonda crise, acrecentada pola perda da súa mellor amiga, Cristina Joaquina, filla dun recepcionista do hotel Inglaterra que se contaba entre os primeiros compañeiros de traballo de Xeneroso nos seus comezos na Habana. Superou aquela depresión grazas á práctica de ioga e mais á santería, e nunca deixou de ser unha muller espiritual e tenra, en paz consigo mesma. Agora repousa no camposanto de Colón, no panteón da Liga Santaballesa. Quero pensar que estará sempre aí, comigo, mecéndose na súa cadeira e ollándome, coidándome.

Incluso hai intres nos que teño a sensación de que me fala, cando preciso recibir un sinal da súa parte, que me diga se o vento cambiou. E cando iso acontece, reconfórtame.

Etiquetas