O fenómeno astronómico do século
O serán do mércores 12 de agosto de 2026 quedará gravado na historia da astronomía e tamén na memoria colectiva da cidadanía. Ese día terá lugar a primeira eclipse total de Sol visible desde a península Ibérica en máis de cen anos, un acontecemento extraordinario que non se repetirá ata ben entrado o século XXI. Fontes da Comisión Nacional da Eclipse explicaron que “este evento é excepcional pola súa localización, duración e condicións de observación; España sitúase nun tramo privilexiado da franxa de totalidade, coincidindo coa posta de sol”.
A franxa de totalidade cruzará España de oeste a leste, atravesando numerosas capitais de provincia como A Coruña, Oviedo, León, Bilbao, Zaragoza, Valencia ou Palma. Tal como salientou un astrónomo consultado, “o fenómeno ocorrerá cando o Sol estea moi próximo ao horizonte, o que obriga aos observadores a escoller puntos de observación sen obstáculos cara ao oeste”.
Os meteorólogos indican que, ao producirse en pleno verán, “as probabilidades de ceos despexados son elevadas en boa parte do país”, un factor que xoga a favor de todas as persoas interesadas en contemplar a eclipse de forma segura. “En comparación con Islandia, onde as nubes reducen practicamente a cero as opcións de observación, España será practicamente o único lugar en terra firme con posibilidades reais de ver o fenómeno en boas condicións”, asegurou un portavoz do Servizo Meteorolóxico Nacional.
GALICIA
Galicia terá un papel destacado neste fenómeno astronómico. A franxa de visibilidade abarca unha ampla zona comprendida entre Estaca de Bares e a comarca ourensá de Valdeorras, atravesando 143 concellos, o que supón o 45,6 % do territorio galego. Segundo o Instituto Xeográfico Nacional, “na Coruña e en Lugo a eclipse será total, mentres que en Ourense e Pontevedra poderá verse de forma parcial, coa máxima cobertura solar dependendo da localización exacta”.
As horas previstas para a totalidade son precisas. Na Coruña, a eclipse total comezará ás 20.27.37 horas e rematará ás 20.28.51. En Lugo, a totalidade producirase entre as 20.28.02 e as 20.29.25 horas. En Ourense, onde o fenómeno será parcial, o máximo terá lugar arredor das 20.29.54, mentres que en Pontevedra situarase sobre as 20.29.50 horas.
O primeiro punto de Galicia onde se poderá observar a eclipse completa será o Cabo de Estaca de Bares, no municipio de Mañón. Pola contra, o último lugar do territorio galego será A Veiga, na fronteira con Porto. “A duración da fase de totalidade é moi breve, pero intensa; na Mariña de Lugo oscilará entre nove segundos e un minuto e corenta e nove segundos, o que requirirá unha observación atenta e segura”, indicou un técnico da Comisión Nacional de Astronomía.
HISTORIA
A eclipse do 12 de agosto de 2026 será a primeira eclipse total visible desde España desde 1912. Este fenómeno abrirá a chamada “triada de eclipses ibéricas”, xa que o 2 de agosto de 2027 haberá outra eclipse total e o 26 de xaneiro de 2028 unha eclipse anular. “A importancia deste trío de eclipses é enorme; cada un deles ofrece oportunidades únicas para a investigación científica e a educación cidadá”, sinalou o director da Comisión Nacional da Eclipse.
A cidadanía mostrou gran expectación. Un veciño de A Mariña comentou: “Nunca pensamos que poderiamos ver unha eclipse total desde a nosa vila, é algo que contaremos aos nosos netos”. Outro engadiu: “Ver como a luz do Sol desaparece detrás da Lúa, aínda que sexa por un minuto, cambia a perspectiva de calquera sobre o cosmos”.
Os organismos científicos sinalaron que, aínda que cada ano prodúcense polo menos dúas eclipses solares en diferentes puntos do planeta, “poder observalos sen saír do propio país é algo extraordinario”. Por iso, a Comisión Nacional de Astronomía puxo en marcha plans de coordinación e divulgación para garantir información rigorosa e recomendacións de seguridade para toda a cidadanía.
TURISMO
Para aqueles que buscan unha experiencia única e para o turismo científico que xa comeza a moverse, hai varios lugares con vantaxe competitiva. Os destinos Starlight, territorios certificados internacionalmente pola calidade do seu ceo nocturno e baixa contaminación lumínica, serán especialmente relevantes. “En Galicia contamos con nove destes territorios e en catro deles, todos situados en Lugo, a eclipse será visible na súa totalidade”, destacou un representante de Turismo Científico da Xunta.
Na provincia de Lugo, os destinos Starlight onde se poderá contemplar a eclipse total son Chantada, Muras e a Reserva da Biosfera dos Ancares Lucenses e montes de Navia, Cervantes e Becerreá. No resto de Galicia destacan o Parque Nacional das Illas Atlánticas, a Costa da Morte, Pena Trevinca, Lalín e a Reserva da Biosfera Mariñas Coruñesas. “Para nós, este evento é unha oportunidade para mostrar a riqueza natural e científica de Galicia, combinando turismo, educación e investigación”, engadiu o portavoz.
O concelleiro de Turismo de Lugo afirmou que “a eclipse do 12 de agosto é un fenómeno histórico, que non só ofrece un espectáculo visual, senón tamén unha experiencia educativa única. Animamos aos visitantes a aproveitar este evento para coñecer o noso territorio, sempre respetando as medidas de seguridade”.
EDUCACIÓN
A Comisión Nacional da Eclipse tamén lanzou programas educativos para escolas e centros culturais. “Queremos que os estudantes aprendan a observar o Sol de forma segura e comprendan a magnitude do fenómeno”, sinalou unha representante. As actividades inclúen talleres de proxección, explicacións sobre a dinámica Terra-Lúa-Sol e observación guiada mediante prismáticos seguros.
Ademais, asociacións astronómicas locais ofrecéronse para organizar charlas e rutas guiadas en zonas Starlight. “A participación cidadá é fundamental; queremos que o público vivencie a eclipse con seguridade e que tamén aprenda sobre ciencia”, indicou un coordinador.
A presenza de turistas e afeccionados á astronomía en Galicia está a aumentar. “As reservas de aloxamento están en máximos históricos”, asegurou un empresario da Mariña, que engadiu que “moitos visitantes combinan a observación da eclipse con rutas culturais, sendeirismo e turismo rural, aproveitando a singularidade deste evento”.
TECNOLOXÍA
A observación profesional tamén estará garantida por equipos especializados. “Institutos e universidades instalarán cámaras e telescopios con filtros de alta calidade para documentar a eclipse e facilitar transmisións en tempo real”, explicou un científico. Estes dispositivos permitirán seguir a evolución da eclipse desde múltiples puntos, ofrecer datos precisos e estudar a coroa solar, a actividade da Lúa e outros fenómenos asociados. A tecnoloxía tamén terá un papel divulgativo. “Imos difundir o evento a través de redes sociais, aplicacións educativas e transmisións en directo para que quen non poida asistir poida vivir a eclipse desde calquera lugar do mundo”, sinalou a coordinadora da Comisión Nacional da Eclipse.
Nos últimos meses desde a Xunta intensificáronse tamén os traballos de coordinación e divulgación arredor da eclipse total. A administración e entidades científicas están a preparar dispositivos especiais para facilitar unha observación segura e organizada ante a gran afluencia de visitantes que se prevé en Galicia. Entre as medidas adoptadas figura a creación dun portal informativo específico con datos actualizados sobre horarios, zonas de observación, previsións meteorolóxicas, recomendacións de seguridade e mapas interactivos que permitirán consultar as características do fenómeno en cada concello galego (https://eclipse.xunta.gal/portada).
A planificación inclúe ademais simulacións técnicas e probas de aforo en distintos puntos do territorio, coincidindo estes días cunha posición solar practicamente idéntica á que terá o 12 de agosto de 2026. Os equipos de coordinación están a traballar especialmente en cuestións relacionadas coa mobilidade, os accesos, a protección civil e a conservación dos espazos naturais que poderán rexistrar unha elevada concentración de persoas durante o evento astronómico.
DEPUTACIÓN
Na provincia de Lugo, considerada un dos mellores lugares para contemplar a eclipse total, a Deputación de Lugo puxo en marcha unha ampla campaña divulgativa e educativa co obxectivo de preparar á cidadanía ante este acontecemento astronómico excepcional. A programación inclúe conferencias, charlas informativas e actividades científicas destinadas a achegar o fenómeno ao público e explicar tanto o seu valor astronómico como as medidas necesarias para observalo con seguridade.
Especialistas en astrofísica e divulgación científica están a percorrer distintos puntos da provincia explicando as características da eclipse, os mellores lugares para a súa observación e a importancia de empregar lentes homologadas e sistemas de protección adecuados. Ademais, a Deputación prevé distribuír material informativo e dispositivos de observación entre a veciñanza, así como desenvolver novas actividades nas diferentes comarcas para converter a eclipse non só nun acontecemento científico excepcional, senón tamén nun impulso para o turismo, a divulgación e a posta en valor do territorio.
SEGURIDADE
A observación directa do Sol entraña riscos serios para a vista. Un especialista en óptica explicou que “a radiación que emite o Sol, desde o infravermello ata o ultravioleta, pode danar permanentemente a retina e mesmo producir cegueira sen aviso previo”. Os técnicos lembran que “a observación directa sen protección, aínda que sexa durante un eclipse parcial, é extremadamente perigosa; calquera aparato óptico como prismáticos, telescopios ou cámaras pode concentrar a luz e danar o ollo de maneira inmediata”.
As denominadas gafas de eclipse, adquiridas en establecementos especializados ou planetarios, están deseñadas para observar o Sol con seguridade durante períodos curtos, inferiores ao minuto. “Convén comprobar que non presenten raspaduras, perforacións, arañazos, roturas ou dobreces antes de empregalas”, advertiu un membro da Comisión Nacional de Astronomía. Aconséllase tamén probar as gafas mirando unha fonte de luz segura, como unha bombilla de incandescencia, antes de usalas co Sol.
Filtros profesionais son tamén unha opción, aínda que caros. “Estes dispositivos reducen a luz visible e filtran todas as lonxitudes de onda perigosas para o ollo, reducindo a radiación solar en factores de 30.000 ou máis, equivalente a ver un cuarto crecente de lúa”, explicaron os técnicos.
O QUE NON SE DEBE FACER:
- Non mires o Sol directamente a simple vista, incluso se está nublado ou o Sol vése débil.
- Non empregues lentes de Sol convencionais, por moi escuras que sexan.
- Non empregues cristais afumados, radiografías, CDs, espellos, nin ningún “truco caseiro”.
- Non apuntes cámaras, prismáticos ou telescopios cara o Sol sen filtros específicos homologados.
