Festas de Vilalba: Román será a homenaxeada neste 2026
Como é habitual, o último día das festas de San Ramón e Santa María escóllese unha parroquia para ser homenaxeada. Este ano, a parroquia protagonista será San Román. Dedicarase todo un día, o domingo 6, a desfrutar dunha mestura de oficio relixioso, música e baile.
O programa comezará ás 11.45 horas cunha recepción na Casa do Concello á parroquia de San Román, da man do grupo tradicional Cerna de Árbol. Seguidamente, terá lugar a misa solemne, cantada pola Coral Polifónica Vilalbesa.
A maiores, haberá unha ofrenda a Manuel María no espazo Manuel María ás 12. 30 horas e xa a partir das 14.00 horas comezará a sesión vermú longa, que estará amenizada pola orquestra Acordes, encargada de animar a veciñanza neste final de festas.
A PARROQUIA
A parroquia de Román ou Santa Eulalia de Román, é unha das localidades que forman parte do Concello de Vilalba. Situada nun espazo delimitado polas parroquias de Goiriz, Rioaveso, Carballido e San Lourenzo de Árbol, Román conserva un importante patrimonio histórico e cultural que permite achegarse á identidade e á historia da Terra Chá.
A súa memoria está estreitamente ligada á tradición dos canteiros e, en particular, á familia dos Carboeira ou Carbonera, unha dinastía de artesáns da pedra á que se atribúe a creación de numerosos cruceiros, pontes, altares, nichos e outros elementos de granito repartidos por diferentes puntos da Terra Chá e da Mariña.
A tradición canteira desta parroquia remóntase, cando menos, a finais do século XVIII e comezos do XIX. Domingo Seoane, nacido en 1790, está considerado o primeiro canteiro da parroquia de Román do que existe constancia. A partir del, varias xeracións da familia continuaron coa actividade e deixaron a súa pegada nun amplo territorio. Foron cinco xeracións de traballadores dedicados a dar forma á pedra, mantendo unha tradición artesanal que se transmitiu ao longo do tempo.
PRODUCIÓN CANTEIRA
Entre os membros desta familia destaca especialmente Manuel Seoane, autor de numerosas obras. A súa produción esténdese por diferentes localidades, o que dá unha idea da importancia que acadaron os canteiros de Román. Entre os traballos que se lle atribúen figuran o cruceiro de Ver, na propia parroquia de Román; o do camposanto de Santa Cecilia de Ferrol; diferentes elementos da praia fluvial de Vilalba e do adro da igrexa de Sancovade.
Un dos exemplos máis destacados desta tradición na propia localidade é o cruceiro de Lanzán, erguido en 1906 por devoción dun particular. Situado na parroquia de Tardade, no municipio de Vilalba, é considerado unha das pezas máis sobresaíntes dos cruceiros da Terra Chá pola súa profusa decoración. A obra está vinculada á familia dos canteiros de Román e, segundo os testemuños familiares recollidos, foi realizada por Andrés Seoane Fernández e o seu fillo Marcelino, pertencentes á segunda e terceira xeración de canteiros.
O cruceiro de Lanzán tería servido, ademais, como modelo para outra peza situada no adro da igrexa de Sancovade, tamén no municipio de Vilalba. Este tipo de obras permiten comprender a evolución e a continuidade da tradición canteira de Román, así como a súa influencia máis alá dos límites da propia parroquia.
A pegada desta actividade artesanal tamén está presente no corazón de San Román. No propio adro da igrexa parroquial pode contemplarse un cruceiro de granito no que aparecen representados Cristo e a Virxe na cruz, integrado nun conxunto patrimonial no que a arquitectura relixiosa e o cemiterio conforman un espazo de especial interese.
A IGREXA
A igrexa actual de Santa Eulalia de Román foi construída entre 1906 e 1916 sobre o lugar que ocupaba anteriormente un templo de orixe románica. Da antiga construción aínda se conserva parte do muro esquerdo da nave, un dos vestixios que permiten lembrar a existencia da igrexa anterior e a longa historia relixiosa da parroquia.
O templo está rodeado por un cemiterio de estilo neoclásico, característico pola presenza de numerosos panteóns realizados en granito. A utilización deste material, tan estreitamente vinculado á tradición dos canteiros locais, contribúe a reforzar a unidade e o carácter do conxunto arquitectónico e funerario.
A historia de San Román non se limita, con todo, á súa tradición relixiosa e á artesanía da pedra. Nas proximidades da igrexa tamén se conservan outros elementos vinculados á memoria colectiva da parroquia, entre eles a capela de San Xoán Bautista, coñecida tamén como capela de Pardo. Os seus fundadores foron os señores de Pardo, nunha mostra máis da presenza de diferentes familias e liñaxes na historia local.
Outro dos edificios de interese é a antiga casa escola de Román. Construída en 1927 grazas ás achegas realizadas polos propios veciños, o edificio converteuse durante décadas nun espazo fundamental para a educación de varias xeracións da parroquia. A escola representou un importante punto de encontro para a comunidade e forma parte da memoria das persoas que aprenderon nela.
Co paso dos anos, o edificio foi adaptándose ás novas necesidades da parroquia. En 2007 foi rehabilitado para converterse en local social, función que mantén na actualidade como espazo para actividades culturais e comunitarias. A antiga casa escola constitúe así un exemplo da recuperación do patrimonio local e da transformación dos antigos equipamentos para continuar ao servizo da veciñanza.
Todos estes elementos forman parte dunha paisaxe na que patrimonio e memoria aparecen estreitamente ligados. A historia de San Román é, polo tanto, a historia dunha parroquia marcada pola tradición, polo patrimonio e pola capacidade da súa veciñanza para conservar e transmitir o legado das xeracións anteriores.
Nun territorio no que a pedra forma parte da paisaxe e da arquitectura, San Román representa un dos capítulos máis singulares da tradición canteira vilalbesa. A súa historia permite entender non só a evolución dunha parroquia, senón tamén a importancia que os artesáns locais tiveron na configuración do patrimonio da Terra Chá.